28. juna 2025. godine italijanska zajednica u Štivoru svečano je proslavila Svetog Ivana Krstitelja, zaštitnika sela, obnavljajući tradiciju koja povezuje duhovnost, sjećanje i kulturni identitet. Manifestaciju je organizovalo Udruženje Italijana Štivor – Klub Trentini, a održana je u blizini lokalne crkve, koja predstavlja vjerski i društveni centar zajednice.
Tokom popodnevnih časova, članovi zajednice okupili su se kako bi pripremili neka od tradicionalnih lokalnih jela, čime su doprinijeli očuvanju i prenošenju starih gastronomskih običaja. Kulturne aktivnosti zabilježila je nacionalna televizija RTRS, koja će o događaju emitovati prilog u okviru programa „Mala Evropa”, posvećenom promociji kulture i tradicije nacionalnih manjina u zemlji.
U 18:00 časova služena je sveta misa, centralni dio proslave, koju je predvodio mons. dr. Ante Orlovac, uz mjesnog župnika don Marijana Stojanovića, velečasnog Marka Stojčića, ukrajinskog sveštenika, paroha prnjavorskog, Orela Zakaljuka, i protojereja-stavrofora Mihajla Hardija. Nakon toga uslijedila je degustacija pripremljenih jela, a veče se nastavilo muzičkim programom, tokom kojeg su lokalni muzičari izvodili poznate italijanske numere. Pridružili su im se i članovi hora „Pietro Mascagni” iz Banjaluke, dugogodišnji prijatelji zajednice.
Na proslavi su učestvovali i mještani koji trenutno žive u Štivoru, kao i Štivorani koji su se odselili u inostranstvo i iskoristili priliku da posjete svoj rodni kraj, pridružujući se događaju. Pored njih, prisutni su bili i stanovnici okolnih gradova i sela, čime je događaj okupio širu lokalnu zajednicu. Među zvanicama bili su i predstavnici lokalnih i italijanskih institucija, čije je prisustvo potvrdilo posvećenost i podršku ovoj zajednici. Važno je istaknuti prisustvo ambasadorke Republike Italije u Bosni i Hercegovini Sare Eti Kastelani, konzulice Filomene Zingareli, gradonačelnika Prnjavora Darka Tomaša, predsjednika Skupštine grada Prnjavora Dražena Mikića, kao i predstavnika Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske i Vijeća nacionalnih manjina Parlamentarne skupštine BiH.
Ovu manifestaciju upotpunilo je i sjećanje na Danijela Lorencija, koji je zajedno sa ocem Gvidom Lorencijem učestvovao u pisanju knjige „Stivor, ritorno a casa”, objavljene osamdesetih godina prošlog vijeka. Ovo djelo predstavlja jedno od najvažnijih istorijskih svjedočanstava o prisustvu Italijana u ovom regionu. Nažalost, Lorenci nije uspio da završi planirani nastavak knjige zbog bolesti, pa su njegovi nasljednici, koji su prisustvovali događaju, najavili namjeru da nastave ovaj projekat, sa ciljem produbljivanja i prenošenja uspomena i tradicije na buduće generacije.
Poseban značaj imala je i promocija digitalne jezičke arhive „Štivorling”, podržane od strane Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske i Saveza nacionalnih manjina RS, koja ima za cilj očuvanje i valorizaciju jezičkog naslijeđa Štivora. Naime, članovi zajednice govore lokalni jezik, često i italijanski, a ponekad i „štivorski” – varijantu dijalekta koju su doseljenici donijeli iz doline Valsugana u 19. vijeku, ali koja je, nažalost, u fazi izumiranja. S tim u vezi, tokom proslave korišteni su dijalektalni izrazi u različitim kontekstima, pa se tako na bocama lokalne rakije mogla pročitati riječ „Žnjapa” (iz lokalnog dijalekta; odgovara terminu sgnappa u sjevernim dijalektima Italije, italijanskom grappa, te se odnosi na rakiju od grožđa najčešće), dok se u nazivima tradicionalnih jela mogao čuti, na primjer, naziv „Tonco di Ponteselo” (izvorno Pontesel, u izgovoru Pontezel).
Dan je protekao u duhu zajedništva i radosti, ukazujući na to da ovaj događaj nije bio samo prilika za slavlje, već i za obnovu i očuvanje kulturnih korijena italijanske zajednice u Štivoru. Trentinske vrijednosti, uprkos prolaznosti vremena i izmjenama generacija, ostaju žive i prenose se – ne samo kao uspomene, već i kao svakodnevna i autentična praksa.